1. Сабактын максаты
- Санариптик сабаттуулук түшүнүгүн өздөштүрүү.
- Санариптик куралдарды максаттуу жана коопсуз колдонуу.
- Маалыматтарды чогултуу, иреттөө жана салыштыруу.
- Таблицадагы маалыматтардын негизинде жыйынтык чыгаруу.
Күтүлүүчү натыйжа: окуучу маалыматты таблицага жайгаштырып, салыштырып, далилдүү жыйынтык бере алат.
2. Санариптик сабаттуулук деген эмне?
Санариптик сабаттуулук — санариптик түзүлүштөрдү, программаларды жана интернет ресурстарын натыйжалуу, коопсуз жана жоопкерчиликтүү колдонуу жөндөмү.
Санариптик сабаттуу адам:
- Маалыматты интернеттен издейт жана анын ишенимдүүлүгүн текшерет.
- Тексттик редакторлорду, электрондук таблицаларды жана презентацияларды колдонот.
- Жеке маалыматтарын коргойт.
- Интернетте маданияттуу баарлашат.
- Санариптик маалыматты талдап, туура чечим кабыл алат.
3. Маалымат аналитикасы деген эмне?
Маалымат аналитикасы — маалыматтарды чогултуу, иреттөө, изилдөө жана алардын негизинде жыйынтык чыгаруу процесси.
Маалымат аналитикасы төмөнкү этаптардан турат:
- Максат коюу: эмнени билгибиз келет?
- Маалымат чогултуу: керектүү маалыматтарды алуу.
- Иреттөө: маалыматтарды таблицага жайгаштыруу.
- Талдоо: сандарды салыштыруу, суммасын же орточо маанисин эсептөө.
- Жыйынтык чыгаруу: алынган натыйжаны түшүндүрүү.
4. Практикалык мисал: окуучулардын китеп окуусу
Төмөнкү таблицада беш окуучунун бир жумада окуган китеп барактарынын саны көрсөтүлгөн. Бул — окуу үчүн түзүлгөн шарттуу маалымат.
| Окуучу | Окулган барактар |
| Айжан | 35 |
| Бекзат | 20 |
| Нурзат | 40 |
| Эрмек | 25 |
| Алина | 30 |
Талдоо:
- Эң көп окуган окуучу — Нурзат (40 барак).
- Эң аз окуган окуучу — Бекзат (20 барак).
- Жалпы окулган барактар: 35 + 20 + 40 + 25 + 30 = 150.
- Орточо көрсөткүч: 150 ÷ 5 = 30 барак.
Жыйынтык: беш окуучу бир жумада жалпысынан 150 барак окуган. Бир окуучуга орточо 30 барактан туура келген.
5. Электрондук таблицалар менен иштөө
Microsoft Excel же Google Sheets программаларында маалыматтарды киргизип, формулалар менен эсептөөгө болот.
Мисалы, B2:B6 уячаларында окуучулардын көрсөткүчтөрү болсо:
=SUM(B2:B6) — жалпы сумманы эсептейт.
=AVERAGE(B2:B6) — орточо маанини эсептейт.
=MAX(B2:B6) — эң чоң маанини табат.
=MIN(B2:B6) — эң кичине маанини табат.
Формулалар англисче функция аттары колдонулган Excel же Google Sheets үчүн берилди. Программанын жөндөөлөрүнө жараша жазылышы айырмаланышы мүмкүн.
6. Практикалык тапшырма
Төмөнкү маалыматтар боюнча таблица түзгүлө:
Үч күндө мектеп китепканасынан алынган китептердин саны: дүйшөмбү — 12, шейшемби — 18, шаршемби — 15.
- Маалыматтарды таблицага киргизгиле.
- Үч күндүн жалпы санын эсептегиле.
- Кайсы күнү китеп көп алынганын аныктагыла.
- Күнүнө орточо канча китеп алынганын эсептегиле.
- Жыйынтыкты эки сүйлөм менен жазгыла.
Текшерүү үчүн жооп: жалпысы — 45 китеп; эң көп алынган күн — шейшемби (18); орточо көрсөткүч — 15 китеп.
8. Үй тапшырмасы
- Үй-бүлөңөрдөгү бир жуманын китеп окуу же суу керектөө көрсөткүчтөрү сыяктуу жөнөкөй маалыматты тандагыла. Жеке маалыматтарды чогултпагыла.
- Маалыматты таблицага жайгаштыргыла.
- Жалпы жана орточо көрсөткүчтөрдү эсептегиле.
- Эки байкоону жана бир жыйынтыкты жазгыла.