📘 ОРТ – МАТЕМАТИКА

3-ай. 5-сабак. Көпмүчөлөр жана көбөйтүүнүн кыскача формулалары

🎯 Сабактын максаты

Көпмүчөлөрдү түшүнүү, аларды кошуу жана көбөйтүү, кыскача көбөйтүү формулаларын колдонуу.

1. Көпмүчө деген эмне?

Бир нече бир мүчөлөрдүн суммасынан турган туюнтма көпмүчө деп аталат.

3x² + 5x − 7

Бул көпмүчөдө:

Окшош мүчөлөр

Бирдей тамгалык бөлүгү жана бирдей даражасы бар мүчөлөр окшош мүчөлөр деп аталат.

Мисал:
3x + 5x − 2x = 6x

2. Көпмүчөлөрдү кошуу жана кемитүү

Окшош мүчөлөрдү бириктирип эсептейбиз.

Мисал 1:
(3x + 2) + (5x − 4)
= 3x + 5x + 2 − 4
= 8x − 2
Мисал 2:
(7x + 6) − (2x + 3)
= 7x + 6 − 2x − 3
= 5x + 3

3. Кыскача көбөйтүү формулалары

Бул формулаларды жаттап алуу маанилүү.

(a + b)² = a² + 2ab + b²
(a − b)² = a² − 2ab + b²
a² − b² = (a − b)(a + b)
Мисал 1:
(x + 3)² = x² + 6x + 9
Мисал 2:
(x − 4)² = x² − 8x + 16
Мисал 3:
x² − 25 = (x − 5)(x + 5)

4. Өз алдынча иштөө

  1. 4x + 7x − 3x туюнтмасын жөнөкөйлөткүлө.
  2. (x + 2)² формуласын ачкыла.
  3. (x − 5)² формуласын ачкыла.
  4. x² − 36 туюнтмасын көбөйтүүчүлөргө ажыраткыла.
  5. (2x + 3) + (4x − 5) туюнтмасын жөнөкөйлөткүлө.

5. Текшерүү тести

Бардык 10 суроого жооп берип, андан кийин «Жоопторду текшерүү» баскычын басыңыз.

1. 3x + 5x канча болот?
2. (a + b)² формуласы кайсы?
3. (a − b)² формуласы кайсы?
4. x² − 16 туюнтмасынын көбөйтүүчүлөргө ажыратылышы?
5. (x + 3)² эмнеге барабар?
6. 7x − 2x + 4x канча болот?
7. (x − 5)² эмнеге барабар?
8. x² − 49 туюнтмасын ажыраткыла.
9. (2x + 3) + (x − 5) канча болот?
10. (a + b)(a − b) эмнеге барабар?

📌 Сабактын жыйынтыгы

Бул сабакта көпмүчөлөрдү жөнөкөйлөтүүнү, окшош мүчөлөрдү бириктирүүнү жана кыскача көбөйтүү формулаларын колдонууну үйрөндүк.

Үй тапшырмасы: Кыскача көбөйтүү формулалары боюнча 5 мисал түзүп, чыгарып келгиле.