🎯 Сабактын максаты
Окуучулар даража түшүнүгүн, даражанын негизги касиеттерин жана квадраттык тамырды үйрөнүшөт. Формулаларды колдонуп эсептерди чыгарууга машыгышат.
Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана тест.
1. Даража деген эмне?
Бир эле санды өзүнө бир нече жолу көбөйтүү даража деп аталат.
aⁿ = a · a · a · ... · a
Бул жерде:
- a — даражанын негизи;
- n — даражанын көрсөткүчү.
Мисал 1:
2³ = 2 · 2 · 2 = 8
Мисал 2:
5² = 5 · 5 = 25
Мисал 3:
(-3)² = (-3) · (-3) = 9
2. Даражанын негизги касиеттери
aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
Негиздери бирдей даражалар көбөйтүлгөндө көрсөткүчтөр кошулат.
2² · 2³ = 2⁵ = 32
aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ
Негиздери бирдей даражалар бөлүнгөндө көрсөткүчтөр кемитилет (a ≠ 0).
3⁴ : 3² = 3² = 9
(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ
Даражанын даражасы алынганда көрсөткүчтөр көбөйтүлөт.
(2²)³ = 2⁶ = 64
a⁰ = 1 (a ≠ 0)
Нөлүнчү даражадагы нөлдөн башка сан 1ге барабар.
3. Квадраттык тамыр деген эмне?
Квадраты берилген санга барабар болгон терс эмес сан квадраттык тамыр деп аталат.
√a = b, эгерде b² = a жана b ≥ 0
Мисал 1:
√25 = 5, анткени 5² = 25.
Мисал 2:
√49 = 7, анткени 7² = 49.
Мисал 3:
√81 = 9, анткени 9² = 81.
√(a · b) = √a · √b
Бул формула a жана b терс эмес болгондо колдонулат.
√(16 · 9) = √16 · √9 = 4 · 3 = 12
4. Чыгарылган мисалдар
Мисал 1. 2⁴ + √25 канча?
2⁴ = 16
√25 = 5
16 + 5 = 21
Мисал 2. √100 + 3² канча?
√100 = 10
3² = 9
10 + 9 = 19
Мисал 3. 5² − √36 канча?
5² = 25
√36 = 6
25 − 6 = 19
5. Өз алдынча иштөө
- 3² + 2³ туюнтмасын эсептегиле.
- √64 маанисин тапкыла.
- 4³ : 4² туюнтмасын эсептегиле.
- √(25 · 4) маанисин тапкыла.
- 2⁵ − √49 туюнтмасын эсептегиле.
6. Билимиңерди текшергиле
Ар бир суроого бирден туура жоопту тандагыла.
📌 Сабактын жыйынтыгы
Бүгүн даражанын маанисин, негизги касиеттерин жана квадраттык тамырды үйрөндүк. Формулаларды колдонуп мисалдарды чыгардык.
Үй тапшырмасы: Даражалар жана квадраттык тамырлар боюнча 5 мисал түзүп, чыгарып келгиле.