📘 ОРТ — МАТЕМАТИКА

3-ай. 4-сабак. Даражалар жана квадраттык тамырлар

🎯 Сабактын максаты

Окуучулар даража түшүнүгүн, даражанын негизги касиеттерин жана квадраттык тамырды үйрөнүшөт. Формулаларды колдонуп эсептерди чыгарууга машыгышат.

Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана тест.

1. Даража деген эмне?

Бир эле санды өзүнө бир нече жолу көбөйтүү даража деп аталат.

aⁿ = a · a · a · ... · a

Бул жерде:

Мисал 1:
2³ = 2 · 2 · 2 = 8
Мисал 2:
5² = 5 · 5 = 25
Мисал 3:
(-3)² = (-3) · (-3) = 9

2. Даражанын негизги касиеттери

aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ

Негиздери бирдей даражалар көбөйтүлгөндө көрсөткүчтөр кошулат.

2² · 2³ = 2⁵ = 32
aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ

Негиздери бирдей даражалар бөлүнгөндө көрсөткүчтөр кемитилет (a ≠ 0).

3⁴ : 3² = 3² = 9
(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ

Даражанын даражасы алынганда көрсөткүчтөр көбөйтүлөт.

(2²)³ = 2⁶ = 64
a⁰ = 1 (a ≠ 0)

Нөлүнчү даражадагы нөлдөн башка сан 1ге барабар.

3. Квадраттык тамыр деген эмне?

Квадраты берилген санга барабар болгон терс эмес сан квадраттык тамыр деп аталат.

√a = b, эгерде b² = a жана b ≥ 0
Мисал 1:
√25 = 5, анткени 5² = 25.
Мисал 2:
√49 = 7, анткени 7² = 49.
Мисал 3:
√81 = 9, анткени 9² = 81.
√(a · b) = √a · √b

Бул формула a жана b терс эмес болгондо колдонулат.

√(16 · 9) = √16 · √9 = 4 · 3 = 12

4. Чыгарылган мисалдар

Мисал 1. 2⁴ + √25 канча?
2⁴ = 16
√25 = 5
16 + 5 = 21
Мисал 2. √100 + 3² канча?
√100 = 10
3² = 9
10 + 9 = 19
Мисал 3. 5² − √36 канча?
5² = 25
√36 = 6
25 − 6 = 19

5. Өз алдынча иштөө

  1. 3² + 2³ туюнтмасын эсептегиле.
  2. √64 маанисин тапкыла.
  3. 4³ : 4² туюнтмасын эсептегиле.
  4. √(25 · 4) маанисин тапкыла.
  5. 2⁵ − √49 туюнтмасын эсептегиле.

6. Билимиңерди текшергиле

Ар бир суроого бирден туура жоопту тандагыла.

1. 2³ канчага барабар?
2. 5² канчага барабар?
3. (-3)² канчага барабар?
4. √49 канчага барабар?
5. √81 канчага барабар?
6. 3² + 4² канча?
7. √(16 · 9) канча?
8. 2⁴ канчага барабар?
9. √100 + 2³ канча?
10. x² = 64 жана x оң сан болсо, x канча?

📌 Сабактын жыйынтыгы

Бүгүн даражанын маанисин, негизги касиеттерин жана квадраттык тамырды үйрөндүк. Формулаларды колдонуп мисалдарды чыгардык.

Үй тапшырмасы: Даражалар жана квадраттык тамырлар боюнча 5 мисал түзүп, чыгарып келгиле.