📘 ОРТ — МАТЕМАТИКА

3-ай. 3-сабак. Теңдемелер системасы

🎯 Сабактын максаты

Окуучулар эки белгисиздүү теңдемелер системасы жөнүндө түшүнүк алышат, теңдемелер системасын коюу жана кошуу ыкмалары менен чыгарууну үйрөнүшөт.

Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана тест.

1. Теңдемелер системасы деген эмне?

Эки же андан көп теңдемелер бир убакта аткарылышы керек болсо, алар теңдемелер системасы деп аталат.

{ x + y = 10
x - y = 2 }

Бул системада эки белгисиз бар: x жана y. Биз эки теңдемени тең туура кылган сандарды табышыбыз керек.

Эсиңде болсун!

Теңдемелер системасынын чечими — системадагы бардык теңдемелерди бир убакта туура кылган белгисиздердин маанилери.

2. Коюу ыкмасы менен чыгаруу

Бир теңдемеден белгисиздердин бирин бөлүп алып, экинчи теңдемеге коёбуз.

Мисал:

x + y = 10
x - y = 2

1-кадам. Биринчи теңдемеден x ти табабыз:

x = 10 - y

2-кадам. Экинчи теңдемеге коёбуз:

(10 - y) - y = 2

10 - 2y = 2

2y = 8

y = 4

3-кадам. x ти табабыз:

x = 10 - 4 = 6

Жообу: x = 6, y = 4.

3. Кошуу ыкмасы менен чыгаруу

Эки теңдемени мүчөлөп кошуп же кемитип, белгисиздердин бирин жок кылабыз.

Мисал:

2x + y = 11
x - y = 1

1-кадам. Эки теңдемени кошобуз:

3x = 12

2-кадам. x ти табабыз:

x = 4

3-кадам. Экинчи теңдемеге коёбуз:

4 - y = 1

y = 3

Жообу: x = 4, y = 3.

4. Практикалык тапшырмалар

1-маселе.

x + y = 12
x - y = 4

Системаны кошуу ыкмасы менен чыгар.

2-маселе.

x + y = 9
x = 2y

Коюу ыкмасы менен чыгар.

3-маселе.

2x + y = 13
x + y = 8

Белгисиздердин маанилерин тап.

4-маселе.

3x + y = 14
x + y = 6

Системаны чыгар.

5. Билимиңди текшер! (10 тест)

Ар бир суроого бирден туура жоопту белгилегиле.

1. Теңдемелер системасында x + y = 8, x - y = 2 болсо, x канча?
2. x + y = 10, x = 6 болсо, y канча?
3. x + y = 7, x - y = 1 болсо, y канча?
4. 2x + y = 11, x = 4 болсо, y канча?
5. x + y = 12, x - y = 4 болсо, x канча?
6. x = 2y жана x + y = 9 болсо, x канча?
7. 2x + y = 13, x + y = 8 болсо, x канча?
8. x + y = 15, x = 9 болсо, y канча?
9. 3x + y = 14, x + y = 6 болсо, x канча?
10. x - y = 5, x + y = 13 болсо, y канча?

📌 Сабактын жыйынтыгы

Бүгүн теңдемелер системасын коюу жана кошуу ыкмалары менен чыгарууну үйрөндүк.

Үй тапшырмасы: Өз алдынча 3 теңдемелер системасын түзүп, аларды эки ыкманын бири менен чыгаргыла.