🎯 Сабактын максаты
Кыймылга жана биргелешкен ишке байланыштуу маселелерди математикалык формулалар аркылуу чыгарууну үйрөнүү.
Сабактын бөлүктөрү: теория, формулалар, чыгарылган мисалдар, практикалык тапшырмалар жана тест.
1. Кыймыл маселелери
Кыймыл маселелеринде негизинен үч чоңдук колдонулат: жол, ылдамдык жана убакыт.
S — жол (км), v — ылдамдык (км/саат), t — убакыт (саат).
Ылдамдыкты табуу үчүн жолду убакытка бөлөбүз.
Убакытты табуу үчүн жолду ылдамдыкка бөлөбүз.
Карама-каршы багытта кыймыл
Эки объект бири-бирине карай жүрсө, алардын жакындашуу ылдамдыгы кошулат.
Бир багытта кыймыл
Эки объект бир багытта жүрсө, салыштырмалуу ылдамдык чоң ылдамдыктан кичине ылдамдыкты кемитүү аркылуу табылат.
2. Биргелешкен иш маселелери
Биргелешкен иш маселелеринде ар бир жумушчунун же механизмдин бир убакытта аткарган жумуш үлүшү эсептелет.
Эгер жумушчу бүт жумушту n күндө аткарса, бир күндө жумуштун 1/n бөлүгүн аткарат.
Эки жумушчу чогуу иштеген убакытты табуу формуласы. Бул жерде t₁ жана t₂ — алардын өз-өзүнчө иштөө убактысы, T — биргелешип иштөө убактысы.
Бул формула эки жумушчу бир эле жумушту аткарганда жана алардын иштөө ылдамдыгы өзгөрбөгөндө колдонулат.
3. Чыгарылган мисалдар
Мисал 1. Ылдамдыкты табуу
Автомобиль 3 саатта 180 км жол жүрдү. Анын ылдамдыгын тапкыла.
Чыгарылышы:
v = S / t = 180 / 3 = 60 км/саат.
Жообу: 60 км/саат.Мисал 2. Жолду табуу
Велосипедчи 15 км/саат ылдамдык менен 4 саат жүрдү. Ал канча жол жүрдү?
Чыгарылышы:
S = v × t = 15 × 4 = 60 км.
Жообу: 60 км.Мисал 3. Карама-каршы багыттагы кыймыл
Эки шаардан бири-бирине карай эки автомобиль чыкты. Биринчисинин ылдамдыгы 60 км/саат, экинчисиники 40 км/саат. Шаарлардын аралыгы 200 км. Алар канча сааттан кийин жолугушат?
Чыгарылышы:
Жакындашуу ылдамдыгы: 60 + 40 = 100 км/саат.
t = 200 / 100 = 2 саат.
Жообу: 2 сааттан кийин.Мисал 4. Биргелешкен иш
Бир жумушчу жумушту 6 күндө, экинчиси 3 күндө бүтүрөт. Экөө чогуу иштесе, канча күндө бүтүрүшөт?
Чыгарылышы:
Биринчи жумушчу бир күндө 1/6 бөлүгүн аткарат.
Экинчи жумушчу бир күндө 1/3 бөлүгүн аткарат.
Экөө бир күндө: 1/6 + 1/3 = 1/2 бөлүгүн аткарышат.
Демек, толук жумушту 1 / (1/2) = 2 күндө бүтүрүшөт.
Жообу: 2 күндө.Мисал 5. Бир багыттагы кыймыл
Биринчи велосипедчи 20 км/саат, экинчиси 15 км/саат ылдамдыкта бир багытта жүрүп жатат. Алардын баштапкы аралыгы 10 км болсо, биринчи велосипедчи экинчисине канча саатта жетет?
Чыгарылышы:
Жакындашуу ылдамдыгы: 20 − 15 = 5 км/саат.
t = 10 / 5 = 2 саат.
Жообу: 2 саатта.4. Практикалык тапшырмалар
Жоопторду көрүү
Практикалык тапшырмалардын жооптору
- 210 км.
- 60 км/саат.
- 3 саат.
- 4 күн.
- 1/4 бөлүгүн.
5. Билимиңди текшер — тест
Ар бир суроого бир туура жоопту тандаңыз. Бардык суроолорго жооп бергенден кийин текшерүү баскычын басыңыз.
📌 Сабактын жыйынтыгы
Бул сабакта жол, ылдамдык, убакыт жана биргелешкен иш маселелерин чыгарууну үйрөндүк.
Үй тапшырмасы: Кыймылга байланыштуу 2 маселе жана биргелешкен ишке байланыштуу 2 маселе түзүп, теңдеме же формулалар менен чыгаргыла.