🎯 Сабактын максаты
Окуучулар тексттик маселелердин шартын талдоону, белгисиз чоңдукту аныктоону, математикалык модель түзүүнү жана теңдеме аркылуу маселелерди чыгарууну үйрөнүшөт.
Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана тест.
1. Тексттик маселе деген эмне?
Тексттик маселе — күнүмдүк турмуштагы окуялар жана чоңдуктар жөнүндө берилген маалыматтардын негизинде белгисиз санды табууну талап кылган тапшырма.
Маселени чыгаруунун 5 кадамы
- Маселенин шартын кунт коюп окуу.
- Берилген чоңдуктарды аныктоо.
- Эмнени табуу керек экенин белгилөө.
- Теңдеме же математикалык туюнтма түзүү.
- Эсептеп, жоопту текшерүү.
2. Чыгарылган мисалдар
Мисал 1. Эки сандын суммасы
Эки сандын суммасы 48ге барабар. Биринчи сан экинчисинен 12ге чоң. Сандарды тапкыла.
Чыгарылышы:
Экинчи санды x дейбиз. Биринчи сан x + 12 болот.
x + (x + 12) = 48
2x + 12 = 48
2x = 36
x = 18
Биринчи сан: 18 + 12 = 30.
Жообу: 18 жана 30.Мисал 2. Жаш курак
Атасы 40 жашта, уулу 10 жашта. Канча жылдан кийин атасы уулунан 3 эсе улуу болот?
Чыгарылышы:
x жылдан кийин:
40 + x = 3(10 + x)
40 + x = 30 + 3x
10 = 2x
x = 5
Жообу: 5 жылдан кийин.Мисал 3. Сатып алуу
3 дептер жана 2 калем 100 сом турат. Бир дептер 20 сом болсо, бир калем канча турат?
Чыгарылышы:
Калемдин баасын x дейбиз.
3 × 20 + 2x = 100
60 + 2x = 100
2x = 40
x = 20
Жообу: 20 сом.Мисал 4. Ылдамдык
Автомобиль 3 саатта 180 км жол жүрдү. Анын орточо ылдамдыгын тапкыла.
Формула: S = v × t
v = S / t = 180 / 3 = 60
Жообу: 60 км/саат.Мисал 5. Жумуш
Бир жумушчу ишти 6 күндө бүтүрөт. Ал бир күндө жумуштун кандай бөлүгүн аткарат?
1 / 6
Жообу: жумуштун 1/6 бөлүгүн.3. Практикалык тапшырмалар
Практикалык тапшырмалардын жооптору
Жоопторду көрүү үчүн басыңыз
- 40 жана 30.
- 360 сом.
- 12 км/саат.
- 9.
- 12 кыз.
4. Билимиңди текшер — тест
Ар бир суроого бирден туура жоопту тандаңыз. Тесттин аягында «Жоопторду текшерүү» баскычын басыңыз.
📌 Сабактын жыйынтыгы
Бүгүн тексттик маселелердин шартын талдоону, белгисиз чоңдукту x менен белгилөөнү жана теңдеме түзүп чыгарууну үйрөндүк.
Үй тапшырмасы: Күнүмдүк турмуштан 3 тексттик маселе түзүп, аларды теңдеме аркылуу чыгаргыла.