🎯 Сабактын темасы: Сөз түркүмдөрү жана алардын грамматикалык белгилери
Сабактын максаты: сөз түркүмдөрүн айырмалоо, алардын маанисин жана грамматикалык белгилерин түшүнүү, сүйлөм ичинен туура аныктоо көндүмдөрүн өнүктүрүү.
Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана 15 суроолук тест.
1. Сөз түркүмдөрү деген эмне?
Сөз түркүмдөрү — сөздөрдүн маанисине, грамматикалык белгилерине жана сүйлөмдө аткарган кызматына карай бөлүнгөн топтору.
Кыргыз тилинде негизги сөз түркүмдөрүнө зат атооч, сын атооч, сан атооч, ат атооч, этиш жана тактооч кирет.
2. Зат атооч
Заттын, адамдын, жаныбардын, кубулуштун атын билдирет.
Суроолору: ким? эмне? кимдер? эмнелер?
Сүйлөм: Окуучу китеп окуду.
«Окуучу» — зат атооч.
3. Сын атооч
Заттын өңүн, түсүн, сапатын, көлөмүн жана башка белгисин билдирет.
Суроолору: кандай? кайсы?
Сүйлөм: Акылдуу бала тапшырманы аткарды.
«Акылдуу» — сын атооч.
4. Сан атооч
Заттын санын, иретин жана өлчөмүн билдирет.
Суроолору: канча? нече? канчанчы?
Сүйлөм: Класста жыйырма окуучу бар.
«Жыйырма» — сан атооч.
5. Ат атооч
Заттын атын, белгисин же санын түз атабай, алардын ордуна колдонулат.
Мисалдар: мен, сен, ал, биз, силер, бул, ошол, ким, эмне.
«Мен» — ат атооч.
6. Этиш
Заттын кыймыл-аракетин, абалын билдирет.
Суроолору: эмне кылды? эмне кылып жатат? эмне кылат?
Сүйлөм: Окуучу тапшырманы жазды.
«Жазды» — этиш.
7. Тактооч
Кыймыл-аракеттин мезгилин, ордун, сын-сыпатын жана өлчөмүн билдирет.
Суроолору: качан? кайда? кантип? канчалык?
Сүйлөм: Ал тез чуркады.
«Тез» — тактооч.
8. Сөз түркүмдөрүн салыштыруу
Сын атооч: акылдуу — кандай?
Сан атооч: беш — канча?
Ат атооч: мен — ким?
Этиш: окуйт — эмне кылат?
Тактооч: бүгүн — качан?
Сөз түркүмүн аныктоодо сөздүн маанисине, суроосуна жана сүйлөмдөгү колдонулушуна көңүл буруу керек.
9. Практикалык тапшырмалар
- «Акылдуу окуучу китепти кунт коюп окуду» сүйлөмүнөн зат атоочту тапкыла.
- «Кызыл алма бышты» сүйлөмүндөгү сын атоочту аныктагыла.
- «Биз үч китеп сатып алдык» сүйлөмүндөгү сан атоочту тапкыла.
- «Ал бүгүн мектепке келди» сүйлөмүндөгү ат атоочту аныктагыла.
- «Балдар тез чуркашты» сүйлөмүндөгү этиш менен тактоочту тапкыла.
10. Билимиңди текшер — тест
15 суроонун ар бирине бирден туура жоопту белгилегиле. Аягында жоопторду текшерүү баскычын баскыла.