📘 ОРТ — КЫРГЫЗ ТИЛИ

3-ай. 3-сабак: Фразеологизмдер жана макал-лакаптар

🎯 Сабактын максаты

Фразеологизмдердин жана макал-лакаптардын маанисин түшүнүү, аларды айырмалоо жана сүйлөм ичинде туура колдонуу көндүмдөрүн өнүктүрүү.

Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана 15 суроолук тест.

1. Фразеологизм деген эмне?

Фразеологизм — эки же андан көп сөздөн түзүлүп, бир бүтүн маанини билдирген туруктуу сөз айкашы.

Анын мааниси көбүнчө сөздөрдүн түз маанисинен айырмаланып турат.

Мисалдар:
  • Көз ачып-жумганча — абдан тез.
  • Колу ачык — берешен.
  • Жүрөгү түшүү — коркуу.
  • Төбөсү көккө жетүү — абдан кубануу.
  • Көз кырын салуу — байкоо, карап коюу.
  • Тили буудай кууруу — көп сүйлөө.
  • Кой оозунан чөп албаган — өтө жоош.
  • Кара терге түшүү — катуу аракет кылуу.

Фразеологизмдин өзгөчөлүктөрү

2. Макал деген эмне?

Макал — элдин турмуштук тажрыйбасын, акыл-насаатын жана тарбиялык оюн кыска, таамай билдирген накыл сөз.

Макалдар:
  • Эмгек түбү — береке.
  • Билимдүүгө дүйнө жарык, билимсизге дүйнө караңгы.
  • Жети өлчөп, бир кес.
  • Ырыс алды — ынтымак.
  • Акыл жаштан, асыл таштан.
  • Бүгүнкү ишти эртеңкиге калтырба.

Макал толук ойду билдирет жана көбүнчө тарбиялык мааниге ээ.

3. Лакап деген эмне?

Лакап — эл арасында айтылып жүргөн, адамды же көрүнүштү мүнөздөгөн образдуу, таамай айтылган сөз же сөз айкашы.

Мисалдар:
  • Көзү ачык — алдын ала билгендей сезилген адам.
  • Кара кылды как жарган — адилет, калыс адам.
  • Төөнүн куйругу жерге тийгенде — эч качан болбой турган учур.

4. Фразеологизм, макал жана лакаптын айырмасы

Фразеологизм: сөз айкашы, бир бүтүн өтмө маанини билдирет.

Макал: толук ойду билдирет, акыл-насаат айтат.

Лакап: образдуу, таамай мүнөздөмө же элдик айтылыш.

Эсиңерде болсун: «Көз ачып-жумганча» — фразеологизм, «Эмгек түбү — береке» — макал.

5. Практикалык тапшырмалар

1-тапшырма. Маанисин тап

  1. «Жүрөгү түшүү» — коркуу.
  2. «Колу ачык» — берешен.
  3. «Төбөсү көккө жетүү» — кубануу.
  4. «Көз ачып-жумганча» — абдан тез.

2-тапшырма. Макалдын маанисин түшүндүр

«Жети өлчөп, бир кес» — ишти баштоодон мурда жакшылап ойлонуп, так чечим кабыл алуу керек деген мааниде.

«Ырыс алды — ынтымак» — биримдик жана ынтымак бар жерде береке болот.

3-тапшырма. Түрүн аныкта

📝 6. Билимиңди текшер — тест

Ар бир суроодон бирден туура жоопту танда. Бардык суроолорго жооп бергенден кийин «Жоопторду текшерүү» баскычын бас.

← 3-айдын сабактарына кайтуу