🎯 Сабактын максаты
Фразеологизмдердин жана макал-лакаптардын маанисин түшүнүү, аларды айырмалоо жана сүйлөм ичинде туура колдонуу көндүмдөрүн өнүктүрүү.
Сабактын бөлүктөрү: теория, мисалдар, практикалык тапшырмалар жана 15 суроолук тест.
1. Фразеологизм деген эмне?
Фразеологизм — эки же андан көп сөздөн түзүлүп, бир бүтүн маанини билдирген туруктуу сөз айкашы.
Анын мааниси көбүнчө сөздөрдүн түз маанисинен айырмаланып турат.
- Көз ачып-жумганча — абдан тез.
- Колу ачык — берешен.
- Жүрөгү түшүү — коркуу.
- Төбөсү көккө жетүү — абдан кубануу.
- Көз кырын салуу — байкоо, карап коюу.
- Тили буудай кууруу — көп сүйлөө.
- Кой оозунан чөп албаган — өтө жоош.
- Кара терге түшүү — катуу аракет кылуу.
Фразеологизмдин өзгөчөлүктөрү
- Туруктуу сөз айкашы болуп эсептелет.
- Көбүнчө өтмө мааниде колдонулат.
- Сүйлөмгө көркөмдүк жана таасирдүүлүк берет.
2. Макал деген эмне?
Макал — элдин турмуштук тажрыйбасын, акыл-насаатын жана тарбиялык оюн кыска, таамай билдирген накыл сөз.
- Эмгек түбү — береке.
- Билимдүүгө дүйнө жарык, билимсизге дүйнө караңгы.
- Жети өлчөп, бир кес.
- Ырыс алды — ынтымак.
- Акыл жаштан, асыл таштан.
- Бүгүнкү ишти эртеңкиге калтырба.
Макал толук ойду билдирет жана көбүнчө тарбиялык мааниге ээ.
3. Лакап деген эмне?
Лакап — эл арасында айтылып жүргөн, адамды же көрүнүштү мүнөздөгөн образдуу, таамай айтылган сөз же сөз айкашы.
- Көзү ачык — алдын ала билгендей сезилген адам.
- Кара кылды как жарган — адилет, калыс адам.
- Төөнүн куйругу жерге тийгенде — эч качан болбой турган учур.
4. Фразеологизм, макал жана лакаптын айырмасы
Фразеологизм: сөз айкашы, бир бүтүн өтмө маанини билдирет.
Макал: толук ойду билдирет, акыл-насаат айтат.
Лакап: образдуу, таамай мүнөздөмө же элдик айтылыш.
Эсиңерде болсун: «Көз ачып-жумганча» — фразеологизм, «Эмгек түбү — береке» — макал.
5. Практикалык тапшырмалар
1-тапшырма. Маанисин тап
- «Жүрөгү түшүү» — коркуу.
- «Колу ачык» — берешен.
- «Төбөсү көккө жетүү» — кубануу.
- «Көз ачып-жумганча» — абдан тез.
2-тапшырма. Макалдын маанисин түшүндүр
«Жети өлчөп, бир кес» — ишти баштоодон мурда жакшылап ойлонуп, так чечим кабыл алуу керек деген мааниде.
«Ырыс алды — ынтымак» — биримдик жана ынтымак бар жерде береке болот.
3-тапшырма. Түрүн аныкта
- «Көз ачып-жумганча» — фразеологизм.
- «Эмгек түбү — береке» — макал.
- «Жүрөгү түшүү» — фразеологизм.
- «Жети өлчөп, бир кес» — макал.
📝 6. Билимиңди текшер — тест
Ар бир суроодон бирден туура жоопту танда. Бардык суроолорго жооп бергенден кийин «Жоопторду текшерүү» баскычын бас.