📘 ОРТ — КЫРГЫЗ ТИЛИ

3-ай. 1-сабак

🎯 Сабактын темасы: Сөздүн лексикалык мааниси

Сабактын максаты: Окуучулар сөздүн лексикалык маанисин түшүнүп, сөздөрдүн түз жана өтмө маанилерин айырмалап, ОРТ тапшырмаларын аткарууга машыгышат.

Сабактын планы:

  1. Лексикалык маани жөнүндө түшүнүк
  2. Сөздүн түз жана өтмө мааниси
  3. Көп маанилүү сөздөр
  4. Практикалык тапшырмалар
  5. Интерактивдүү тест

📖 1. Лексикалык маани деген эмне?

Сөздүн лексикалык мааниси — сөз аркылуу билдирилген негизги түшүнүк, нерсе, кыймыл-аракет же белги.

Мисалдар:
Китеп — окуу үчүн колдонулуучу басма чыгарма.
Мугалим — билим берүүчү адам.
Дарак — сөңгөгү жана бутактары бар өсүмдүк.

Ар бир сөз белгилүү бир маанини билдирет. Сөздүн маанисин түшүнүү сүйлөмдү туура түшүнүүгө жардам берет.

📚 2. Сөздүн түз жана өтмө мааниси

Түз маани

Сөздүн кадимки, негизги мааниде колдонулушу түз маани деп аталат.

Мисалы: Алтын шакек. Бул жерде алтын — баалуу металл.

Өтмө маани

Сөздүн башка нерсеге окшоштугу же салыштырылышы аркылуу жаңы мааниде колдонулушу өтмө маани деп аталат.

Мисалы: Алтын күз. Бул жерде алтын сөзү күздүн кооздугун, сары түсүн билдирет.

📘 3. Көп маанилүү сөздөр

Бир сөздүн бир нече мааниде колдонулушу көп маанилүүлүк деп аталат.

Баш
1. Адамдын башы.
2. Тоонун башы.
3. Иштин башы.
Көз
1. Адамдын көзү.
2. Ийненин көзү.
3. Булактын көзү.

Сөздүн кайсы мааниде колдонулганын сүйлөмдүн мазмунуна карап аныктайбыз.

✍️ 4. Практикалык тапшырмалар

  1. «Алтын шакек» сөз айкашындагы алтын сөзүнүн маанисин түшүндүргүлө.
  2. «Алтын адам» деген сөз айкашындагы алтын сөзү кандай мааниде колдонулган?
  3. Баш сөзү катышкан үч башка маанидеги сүйлөм түзгүлө.
  4. Көз сөзүнүн эки башка маанисин жазгыла.
  5. Түз жана өтмө маанидеги сөздөргө үчтөн мисал келтиргиле.

📝 5. Билимиңди текшер — тест

Ар бир суроого бирден туура жоопту тандаңыз. Аягында «Жоопторду текшерүү» баскычын басыңыз.

1. Лексикалык маани деген эмне?

2. «Алтын шакек» айкашындагы алтын сөзү кандай мааниде?

3. «Алтын күз» айкашындагы алтын сөзү кандай мааниде?

4. Көп маанилүү сөздү тап.

5. «Булактын көзү» дегенде көз сөзү кандай мааниде колдонулган?

6. Өтмө маанидеги сөздү тап.

7. «Тоонун башы» дегендеги баш сөзүнүн мааниси кайсы?

8. Сөздүн маанисин туура аныктоодо эмнеге көңүл бурабыз?

9. «Темирдей бекем» дегенде темирдей сөзү кандай мааниде?

10. Кайсы сөз айкашында түз маани колдонулган?

← 3-айдын сабактарына кайтуу