5-сабак. Маалыматты издөө стратегиялары жана маалымат аналитикасы
- Маалыматты издөө стратегиялары
- Чоң маалыматтар (Big Data) жөнүндө базалык түшүнүк
- Excel жана Google Sheets: формулалар
- Маалыматты иргөө жана фильтрлөө
- Диаграммалар түзүү
1. Сабактын максаты
Окуучулар маалыматты натыйжалуу издөөнү, маалыматтын ишенимдүүлүгүн баалоону, электрондук жадыбалдарда формулаларды колдонууну, маалыматты иргөөнү, фильтрлөөнү жана диаграмма түзүүнү үйрөнүшөт.
2. Маалыматты издөө стратегиялары
Издөөдө так ачкыч сөздөрдү колдонуу керек. Өтө жалпы сөздүн ордуна теманы так сүрөттөгөн сөз айкашын жазуу пайдалуу.
- Ачкыч сөздөрдү так тандоо.
- Керек болсо сөз айкашын тырмакчага алуу.
- Маалыматтын жарыяланган күнүн текшерүү.
- Авторун жана булагын карап чыгуу.
- Маалыматты бир нече ишенимдүү булак менен салыштыруу.
3. Чоң маалыматтар (Big Data)
Big Data — көлөмү чоң, тез пайда болгон жана ар түрдүү форматтагы маалыматтар. Аларды сактоо, иштетүү жана талдоо үчүн атайын технологиялар колдонулушу мүмкүн.
Мисалдар: интернеттеги издөө маалыматтары, онлайн дүкөндөрдүн буйрутмалары, аба ырайынын өлчөөлөрү жана жол кыймылы жөнүндө маалыматтар.
4. Excel жана Google Sheets формулалары
Формулалар көбүнчө = белгиси менен башталат. Төмөнкү мисалдарда A2:A5 — эсептелүүчү уячалардын диапазону.
| Формула | Милдети |
|---|---|
=SUM(A2:A5) | Маанилердин суммасын эсептейт |
=AVERAGE(A2:A5) | Орточо маанини табат |
=MAX(A2:A5) | Эң чоң маанини табат |
=MIN(A2:A5) | Эң кичине маанини табат |
=COUNT(A2:A5) | Сан камтыган уячаларды санайт |
Эскертүү: программаңыздын тилине жана аймактык жөндөөлөрүнө жараша функциялардын аталышы же аргументтердин бөлгүчү айырмаланышы мүмкүн.
5. Маалыматты иргөө жана фильтрлөө
- Иргөө (Sort): маалыматтарды алфавит боюнча же кичинеден чоңго, чоңдон кичинеге иреттөө.
- Фильтрлөө (Filter): берилген шартка туура келген маалыматтарды гана көрсөтүү.
6. Диаграммалар
Диаграмма маалыматтарды көрнөк-жарнак түрүндө көрсөтүп, салыштырууну жеңилдетет.
- Мамычалуу диаграмма: категорияларды салыштыруу үчүн.
- Сызыктуу диаграмма: убакыт боюнча өзгөрүүнү көрсөтүү үчүн.
- Тегерек диаграмма: бүтүндүн бөлүктөрүн салыштыруу үчүн.
7. Практикалык тапшырма
Google Sheets же Excel программасында төмөнкү таблицаны түзгүлө.
| Окуучу | Упай |
|---|---|
| Айжан | 85 |
| Бекзат | 72 |
| Нуриза | 94 |
| Эрмек | 68 |
- Упайлардын суммасын эсептегиле:
=SUM(B2:B5). - Орточо упайды тапкыла:
=AVERAGE(B2:B5). - Упайларды чоңдон кичинеге иргегиле.
- 80ден жогору упайларды фильтр менен көрсөтүп көргүлө.
- Окуучулардын упайлары боюнча мамычалуу диаграмма түзгүлө.
8. Билимиңерди текшергиле
1. Электрондук жадыбалда формула кайсы белги менен башталат?
2. Фильтр эмне үчүн колдонулат?
3. Убакыт боюнча өзгөрүүнү көрсөтүүгө кайсы диаграмма ылайыктуу?
9. Үй тапшырмасы
- Бир теманы тандап, үч так ачкыч сөз айкашын түзгүлө.
- Big Data колдонулган эки мисал жазгыла.
- Беш саптан турган маалымат таблицасын түзүп, формула жана диаграмма кошкула.