Сабактын максаты
Окуучулар Python тилиндеги функция түшүнүгүн өздөштүрүшөт, функцияны аныктап жана чакырууну үйрөнүшөт. Аргументтерди, локалдык жана глобалдык өзгөрмөлөрдү, return операторун жана lambda-функцияларды колдоно алышат.
Күтүлүүчү натыйжалар
- Функциянын эмне үчүн колдонуларын түшүндүрөт.
- def ачкыч сөзү менен функция түзүп, аны чакырат.
- Параметр менен аргументтин айырмасын билет.
- Локалдык жана глобалдык өзгөрмөлөрдү айырмалайт.
- return аркылуу функциядан маани кайтарат.
- Жөнөкөй lambda-функция түзөт.
1. Функция деген эмне?
Функция — белгилүү бир милдетти аткарган, аты бар жана программада кайра-кайра колдонууга боло турган код бөлүгү. Функциялар программаны бөлүктөргө бөлүп, кодду түшүнүктүү жана кайталап колдонууга ыңгайлуу кылат.
Функцияны аныктоо жана чакыруу
def salamdash():
print("Саламатсыңарбы!")
salamdash()
Бул жерде:
- def — функцияны аныктоочу ачкыч сөз.
- salamdash — функциянын аты.
- () — параметрлер жазылуучу кашаалар.
- : — функциянын денеси башталарын билдирет.
- Ичкери жылдырылган команда функциянын денесине кирет.
- salamdash() — функцияны чакырат.
2. Функциялар жана алардын аргументтери
Функция маалыматты параметрлер аркылуу кабыл алышы мүмкүн. Параметр — функцияны аныктоодо кашаанын ичинде көрсөтүлгөн өзгөрмө. Аргумент — функцияны чакырганда ошол параметрге берилген чыныгы маани.
def koshuu(a, b):
print(a + b)
koshuu(4, 6)
koshuu(10, 20)
Натыйжасы:
10
30
Бул мисалда a жана b — параметрлер, ал эми 4, 6, 10, 20 — чакырууда берилген аргументтер.
Параметрлерге демейки маани берүү
def salam(aty="окуучу"):
print("Салам,", aty)
salam("Айжан")
salam()
Натыйжасы:
Салам, Айжан
Салам, окуучу
Аргумент берилбесе, функция демейки маанини колдонот.
3. Локалдык жана глобалдык өзгөрмөлөр
Локалдык өзгөрмө функциянын ичинде түзүлөт жана негизинен ошол функциянын ичинде гана жеткиликтүү болот.
def esepte():
san = 15
print(san)
esepte()
Бул мисалда san — локалдык өзгөрмө.
Глобалдык өзгөрмө функциялардын сыртында аныкталат жана программадагы тиешелүү аймактардан окула алат.
maalymat = "Информатика"
def korsot():
print(maalymat)
korsot()
Функция глобалдык өзгөрмөнүн маанисин окуй алат.
global ачкыч сөзү
Функциянын ичинде глобалдык өзгөрмөнүн маанисин өзгөртүү керек болсо, global ачкыч сөзү колдонулат.
san = 5
def ozgort():
global san
san = 12
ozgort()
print(san)
Натыйжасы: 12.
4. Функциядан маанилерди кайтаруу — return
return оператору функциянын аткарылышын токтотуп, чакырган жерге натыйжаны кайтарат. Кайтарылган маанини өзгөрмөгө сактап, башка эсептөөлөрдө колдонсо болот.
def kvadrat(x):
return x * x
natija = kvadrat(5)
print(natija)
Натыйжасы: 25.
Эми функцияны print менен салыштыралы:
def birinchi():
print(8)
def ekinchi():
return 8
a = birinchi()
b = ekinchi()
print("a =", a)
print("b =", b)
Натыйжасы:
8
a = None
b = 8
print маанини экранга чыгарат, ал эми return маанини функция чакырылган жерге кайтарат. Эгер функцияда return жок болсо, Python автоматтык түрдө None кайтарат.
5. lambda-функциялар
lambda-функция — аты жок, бир туюнтмадан турган кыска функция. Ал жөнөкөй аракеттерди кыска жазуу үчүн колдонулат.
kvadrat = lambda x: x * x
print(kvadrat(6))
Натыйжасы: 36.
Кадимки функциянын ушундай түрү:
def kvadrat(x):
return x * x
Lambda түрү:
kvadrat = lambda x: x * x
Эки аргументтүү lambda
koshuu = lambda a, b: a + b
print(koshuu(7, 3))
Натыйжасы: 10.
6. Практикалык иштер
Тапшырмаларды Python чөйрөсүндө аткаргыла. Ар бир программа үчүн киргизилген маанилерди жана алынган натыйжаны текшергиле.
- Жеңил: атын аргумент катары кабыл алып, «Салам, [аты]!» деп чыгаруучу функция түзгүлө.
- Орто: эки санды кабыл алып, алардын көбөйтүндүсүн
returnаркылуу кайтарган функция жазгыла. - Орто: санды кабыл алып, анын жуп же так экенин кайтарган функция түзгүлө.
- Татаал: үч сандын эң чоңун кайтарган функция түзгүлө. Андан кийин ошол функцияны lambda эмес, def менен жазгыла.
- Кошумча: эки санды кошкон lambda-функция түзүп, аны үч башка аргумент жубу менен чакыргыла.
n % 2 == 0 шартын колдонгула. Функциядан жыйынтык кайтаруу үчүн return операторун унутпагыла.7. Сабакты бышыктоо
- Функция деген эмне жана ал эмне үчүн керек?
- Функцияны аныктоодо кайсы ачкыч сөз колдонулат?
- Параметр менен аргументтин айырмасы эмнеде?
- Локалдык өзгөрмө кайсы жерде жеткиликтүү?
- Глобалдык өзгөрмө кайсы жерде аныкталат?
- return оператору кандай милдет аткарат?
- print менен return эмнеси менен айырмаланат?
- lambda-функциянын негизги өзгөчөлүгү кандай?
8. Үй тапшырма
1ден берилген N санына чейинки сандардын суммасын эсептеген функция түзгүлө. Функция N санын аргумент катары кабыл алып, сумманы return менен кайтарсын. Андан соң эки санды салыштырып, чоңун кайтарган lambda-функция жазгыла.
📝 2.3-сабактын тестин тапшыруу ← Сабактар тизмесине кайтуу