Сабактын максаты
Окуучулар циклдик алгоритмдин маанисин түшүнүшөт, Python тилиндеги while жана for циклдерин колдонушат, кайталоо аркылуу эсептерди чыгарып, жөнөкөй программаларды түзүшөт.
Күтүлүүчү натыйжалар
- Цикл жана циклдик алгоритм түшүнүктөрүн түшүндүрөт.
- while циклинин шарт менен иштешин билет.
- for циклин жана range() функциясын колдонот.
- Циклдердин жардамы менен эсептөөчү программа түзөт.
1. Циклдик алгоритм деген эмне?
Циклдик алгоритм — белгилүү бир аракеттерди бир нече жолу кайталап аткаруучу алгоритм. Мисалы, 1ден 100гө чейинки сандарды чыгаруу, сандардын суммасын эсептөө же көбөйтүү таблицасын түзүүдө цикл колдонулат.
2. while цикли
while цикли берилген шарт True (туура) болуп турганда командаларды кайталап аткарат. Шарт ар бир кайталоонун алдында текшерилет.
while шарт:
аткарылуучу_команда
Мисал 1. 1ден 5ке чейинки сандарды чыгаруу
i = 1
while i <= 5:
print(i)
i += 1
Натыйжасы:
1
2
3
4
5
Түшүндүрмө:
- i = 1 — баштапкы маани берилди.
- i <= 5 — циклдин шарты текшерилет.
- print(i) — учурдагы сан экранга чыгарылат.
- i += 1 — өзгөрмөнүн мааниси 1ге көбөйөт.
3. for цикли
for цикли белгилүү бир тизмектин же диапазондун элементтери боюнча кайталоо жүргүзөт. Кайталоолордун саны алдын ала белгилүү болгондо колдонуу ыңгайлуу.
for өзгөрмө in тизмек:
аткарылуучу_команда
Мисал 2. 1ден 5ке чейинки сандарды чыгаруу
for i in range(1, 6):
print(i)
Натыйжасы:
1
2
3
4
5
range() функциясы сандардын диапазонун түзөт. Аяктоо чеги диапазонго кирбейт.
| Жазылышы | Алынган сандар |
|---|---|
| range(5) | 0, 1, 2, 3, 4 |
| range(1, 6) | 1, 2, 3, 4, 5 |
| range(2, 11, 2) | 2, 4, 6, 8, 10 |
| range(10, 0, -1) | 10, 9, 8, ..., 1 |
4. while жана for циклдеринин айырмасы
| while | for |
|---|---|
| Шарт туура болуп турганда иштейт. | Тизмектин же диапазондун элементтери боюнча иштейт. |
| Кайталоолордун саны алдын ала белгисиз болгондо ыңгайлуу. | Кайталоолордун саны белгилүү болгондо ыңгайлуу. |
| Шарттын өзгөрүшүн программист көзөмөлдөйт. | Кийинки элементке өтүүнү цикл өзү аткарат. |
5. Практикалык мисалдар
Мисал 3. 1ден 10го чейинки сандардын суммасы
s = 0
for i in range(1, 11):
s += i
print("Суммасы:", s)
Натыйжасы: Суммасы: 55.
Мисал 4. Киргизилген сан үчүн көбөйтүү таблицасы
n = int(input("Санды киргизиңиз: "))
for i in range(1, 11):
print(n, "*", i, "=", n * i)
Мисалы, 3 саны киргизилсе, программа 3 × 1ден 3 × 10го чейинки көбөйтүү таблицасын чыгарат.
Мисал 5. 10дон 1ге чейин тескери саноо
i = 10
while i >= 1:
print(i)
i -= 1
6. Практикалык иштер
Тапшырмаларды Python чөйрөсүндө аткаргыла. Ар бир программа иштегенден кийин натыйжасын текшергиле.
- Жеңил: for циклин колдонуп 1ден 20га чейинки сандарды чыгаргыла.
- Орто: while циклин колдонуп 1ден 50гө чейинки жуп сандарды чыгаргыла.
- Орто: 1ден 100гө чейинки 3кө бөлүнгөн сандардын суммасын эсептегиле.
- Татаал: колдонуучу киргизген N санына чейин 1ден баштап бардык сандарды чыгарган программа түзгүлө.
7. Сабакты бышыктоо
- Циклдик алгоритм деген эмне?
- while цикли качан иштейт?
- for циклинин милдети кандай?
- range(5) кандай сандарды берет?
- i += 1 командасы эмнени билдирет?
8. Үй тапшырма
1ден Nге чейинки сандардын суммасын эсептеген программа түзгүлө. N санын колдонуучу киргизсин. Программаны адегенде for, андан кийин while цикли менен жазып көргүлө.
📝 2.1-сабактын тестин тапшыруу ← Сабактар тизмесине кайтуу