🎯 Сабактын максаты
- Маалыматтар базасын башкаруу системасы жөнүндө түшүнүк алуу;
- МББСтин негизги милдеттерин түшүнүү;
- Маалыматтар базасы менен иштөөнүн негизги ыкмаларын үйрөнүү;
- Таблица, талаа жана жазуу түшүнүктөрүн айырмалай билүү;
- Маалыматты киргизүү, издөө, өзгөртүү жана сорттоо жолдорун түшүнүү.
📘 1. Маалыматтар базасы деген эмне?
Маалыматтар базасы (МБ) — белгилүү бир тармакка тиешелүү
маалыматтарды иреттүү түрдө сактоочу маалыматтардын жыйындысы.
Мисалы, мектепте окуучулар жөнүндө маалыматтарды сактоо үчүн
маалыматтар базасын колдонсо болот.
Мисал:
Окуучунун аты-жөнү, классы, туулган жылы жана баалары
маалыматтар базасында сакталат.
💻 2. Маалыматтар базасын башкаруу системасы
Маалыматтар базасын башкаруу системасы (МББС) —
маалыматтар базасын түзүүгө, сактоого, өзгөртүүгө, издөөгө жана
башкарууга мүмкүндүк берүүчү программа.
МББСтин негизги милдеттери:
- Маалыматтар базасын түзүү;
- Маалыматтарды киргизүү;
- Маалыматтарды өзгөртүү жана өчүрүү;
- Керектүү маалыматтарды издөө;
- Маалыматтарды сорттоо;
- Маалыматтарды сактоо жана башкаруу.
🧩 3. МББСтин мисалдары
Маалыматтар базасы менен иштөө үчүн ар кандай программалар колдонулат.
| Программа |
Кыскача түшүндүрмө |
| Microsoft Access |
Маалыматтар базасын түзүү жана башкаруу үчүн колдонулат. |
| MySQL |
Көп сандагы маалыматтар менен иштөөдө колдонулган система. |
| PostgreSQL |
Маалыматтарды сактоо жана башкаруу үчүн колдонулат. |
| SQLite |
Жеңил жана чакан маалыматтар базасынын системасы. |
📋 4. Маалыматтар базасындагы таблица
Маалыматтар базасында маалыматтар көбүнчө таблица
түрүндө уюштурулат.
Мектеп окуучуларынын таблицасы:
| № |
Аты-жөнү |
Класс |
Жашы |
| 1 |
Азамат |
8-А |
14 |
| 2 |
Айдана |
8-А |
14 |
| 3 |
Бекзат |
8-Б |
15 |
🔹 5. Талаа жана жазуу
Талаа
Талаа — таблицадагы маалыматтын белгилүү бир түрүн
сактоочу мамыча.
Мисалы: Аты-жөнү, Класс,
Жашы — талаалар.
Жазуу
Жазуу — таблицадагы бир объект жөнүндө маалыматтарды
камтыган сап.
Мисалы: Азамат | 8-А | 14 — бир жазуу.
🔎 6. Маалыматтарды издөө
Маалыматтар базасында керектүү маалыматты тез табуу үчүн
издөө функциясы колдонулат.
Мисал:
8-класста окуган окуучуларды табуу керек болсо,
«Класс = 8-А» деген шарт менен издөө жүргүзүүгө болот.
↕️ 7. Маалыматтарды сорттоо
Сорттоо — маалыматтарды белгилүү бир тартипте жайгаштыруу.
Мисалы:
- Аты-жөнү боюнча алфавиттик тартипте;
- Жашы боюнча кичинеден чоңго;
- Баасы боюнча чоңдон кичинеге.
Мисал:
14, 15, 16, 17 — өсүү тартибиндеги сорттоо.
✏️ 8. Маалыматты өзгөртүү жана өчүрүү
Маалыматтар базасында сакталган маалыматтарды кийинчерээк
өзгөртүүгө же өчүрүүгө болот.
Мисал:
Окуучунун жашы 14төн 15ке өзгөрсө,
таблицадагы тиешелүү маалымат жаңыртылат.
🛠️ 9. Маалыматтар базасы менен иштөөнүн этаптары
- Маалыматтар базасын түзүү;
- Таблицаларды түзүү;
- Талааларды аныктоо;
- Маалыматтарды киргизүү;
- Маалыматтарды издөө;
- Маалыматтарды сорттоо;
- Маалыматтарды өзгөртүү;
- Керексиз маалыматтарды өчүрүү.
🏫 10. Практикалык мисал
Мектептин окуучулары жөнүндө маалыматтар базасын түзөлү.
| № |
Аты-жөнү |
Класс |
Информатика баасы |
| 1 |
Айбек |
8-А |
5 |
| 2 |
Нурзат |
8-А |
4 |
| 3 |
Эрмек |
8-Б |
5 |
Бул таблицада 4 талаа жана 3 жазуу бар.
🔎 Өз алдынча текшерүү
- Маалыматтар базасы деген эмне?
- МББС деген эмне?
- МББС кандай иштерди аткарат?
- Талаа деген эмне?
- Жазуу деген эмне?
- Маалыматтарды издөө эмне үчүн керек?
- Сорттоо деген эмне?
- Маалыматтарды өзгөртүүгө болобу?
✏️ Практикалык тапшырма
Төмөнкү тапшырмаларды аткаргыла:
- 3 окуучу жөнүндө таблица түзгүлө.
- Ар бир окуучунун аты-жөнүн жана классын жазгыла.
- Жашы деген жаңы талаа кошкула.
- Маалыматтарды аты-жөнү боюнча сорттогула.
- 8-А класстагы окуучуларды издегиле.