💻 7-класс — 6-сабак
Тема: Компьютер жана мобилдик түзүлүштөрдөгү логикалык операциялардын негиздери
🎯 Сабактын максаты
Окуучулар логикалык операциялар жөнүндө түшүнүк алышат жана компьютер менен мобилдик түзүлүштөрдүн иштөөсүндө логиканын кандай роль аткарарын түшүнүшөт.
Окуучулар ЖАНА (AND), ЖЕ (OR), ЭМЕС (NOT) логикалык операцияларын айырмалай алышат жана жөнөкөй логикалык шарттарды түзө алышат.
🧠 1. Логика деген эмне?
Логика — туура ой жүгүртүүнүн жана белгилүү шарттардын негизинде чечим чыгаруунун эрежелерин изилдөөчү тармак.
Компьютерлер да маалыматтарды иштетүүдө логикалык эрежелерди колдонот.
Компьютер үчүн логикалык маанилер көбүнчө эки түрдө көрсөтүлөт:
1 — чын (TRUE)
0 — жалган (FALSE)
🔗 2. ЖАНА (AND) операциясы
AND операциясында бардык шарттар туура болгондо гана жыйынтык туура болот.
| A | B | A AND B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
Телефон интернетке туташып, Wi-Fi күйгүзүлгөндө гана онлайн кызмат иштейт деп элестетели.
Бул жерде эки шарт тең аткарылышы керек.
🔀 3. ЖЕ (OR) операциясы
OR операциясында шарттардын жок дегенде бири туура болсо, жыйынтык туура болот.
| A | B | A OR B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 1 |
Компьютерге интернет Wi-Fi аркылуу же кабель аркылуу туташса болот.
Эки жолдун бирөөсү иштесе да байланыш түзүлүшү мүмкүн.
🚫 4. ЭМЕС (NOT) операциясы
NOT операциясы логикалык маанини тескерисине өзгөртөт.
| A | NOT A |
|---|---|
| 0 | 1 |
| 1 | 0 |
Эгер «интернет өчүк» деген шарт 1 болсо, NOT операциясынан кийин «интернет өчүк эмес» мааниси 0 болот.
💻 5. Компьютердеги логика
Компьютер маалыматты иштетүүдө көптөгөн логикалык операцияларды колдонот.
⚙️ Логикалык схемалар
Компьютердин процессорунда жана башка электрондук түзүлүштөрүндө логикалык элементтер колдонулат.
Негизги логикалык элементтер: AND, OR, NOT.
Эгер компьютерде пароль туура киргизилип ЖАНА колдонуучу уруксат алган болсо, система файлды ачууга уруксат бере алат.
📱 6. Мобилдик түзүлүштөрдөгү логика
Смартфон жана планшеттер да логикалык шарттардын негизинде көптөгөн аракеттерди аткарат.
📱 Экран кулпусун ачуу үчүн туура PIN-код текшерилет.
📶 Wi-Fi күйгүзүлгөндө түзмөк жеткиликтүү тармактарды издейт.
🔋 Батареянын заряды азайганда үнөмдөө режими сунушталышы мүмкүн.
🔔 Белгилүү шарт аткарылганда билдирүү көрсөтүлөт.
📍 Колдонмо уруксат берилсе гана айрым түзмөк функцияларын колдоно алат.
⚙️ 7. Логика жана иштөө принциптери
Компьютер же смартфон белгилүү маалыматты кабыл алып, аны иштетип, шартка жараша натыйжа чыгарат.
1️⃣ Киргизүү
Колдонуучу маалымат берет. Мисалы: пароль киргизет.
2️⃣ Иштетүү
Түзүлүш алынган маалыматты текшерет жана логикалык шарттарды колдонот.
3️⃣ Натыйжа
Түзүлүш шартка жараша жооп берет. Мисалы: пароль туура болсо — система ачылат.
🛠️ 8. Практикалык иш
Компьютер менен мобилдик түзүлүштөрдүн логикасын жана иштөө принциптерин изилдөө
1-тапшырма
Компьютерден же телефондон төмөнкү аракеттердин бирин байкагыла:
• экрандын кулпусун ачуу;
• Wi-Fi күйгүзүү;
• үнүн көбөйтүү;
• Bluetooth күйгүзүү;
• программа ачуу.
Бул аракетте кандай шарт аткарылып жатканын жазгыла.
2-тапшырма
Төмөнкү шарттардын жыйынтыгын аныктагыла:
A = 1, B = 0
A AND B = ?
A OR B = ?
NOT A = ?
A AND B = 0
A OR B = 1
NOT A = 0
📝 9. Тест
A) Компьютердин түсүн
Б) Туура ой жүгүртүү жана шарттардын эрежелерин
В) Монитордун өлчөмүн
Г) Клавиатуранын түзүлүшүн
Жооп: Б
A) 0
Б) 1
В) 2
Г) 10
Жооп: Б
A) Эки шарт тең 1 болгондо
Б) Эки шарт тең 0 болгондо
В) Бир шарт 0 болгондо
Г) Ар дайым
Жооп: А
A) Эки шарт тең 0 болгондо
Б) Жок дегенде бир шарт 1 болгондо
В) Ар дайым 0 болгондо
Г) Эч качан
Жооп: Б
A) Маанини тескерисине өзгөртөт
Б) Маанини өчүрөт
В) Файлды сактайт
Г) Интернетти күйгүзөт
Жооп: А
A) 1
Б) 0
В) 10
Г) 2
Жооп: Б
A) 0
Б) 1
В) 10
Г) 2
Жооп: Б
A) 1
Б) 0
В) 2
Г) 10
Жооп: Б
A) Шартты текшерүү жана логикалык салыштыруу
Б) Монитордун түсү
В) Клавиатуранын өлчөмү
Г) Кагаз
Жооп: А
A) AND, OR, NOT
Б) Word, Excel, Paint
В) JPG, PNG, MP3
Г) USB, HDMI, VGA
Жооп: А
💡 Сабактын негизги жыйынтыгы
Компьютер жана мобилдик түзүлүштөр маалыматты иштетүүдө логикалык операцияларды колдонушат.
AND — бардык шарттар туура болгондо 1 берет.
OR — жок дегенде бир шарт туура болсо 1 берет.
NOT — логикалык маанини тескерисине өзгөртөт.
Логикалык операциялар компьютерлердин, смартфондордун, тиркемелердин жана электрондук системалардын иштөөсүндө маанилүү роль ойнойт.
🏠 Үй тапшырмасы
1. AND, OR жана NOT операцияларына күнүмдүк турмуштан бирден мисал келтирүү.
2. Компьютерде же смартфондо логикалык шарт колдонулган 3 аракетти жазып келүү.
3. Төмөнкү мисалдарды чыгаруу:
A = 1, B = 1
A AND B = ?
A OR B = ?
NOT A = ?