💻 7-класс — 5-сабак

Тема: Программалык камсыздоонун түрлөрү жана курамы

🎯 Сабактын максаты

Окуучулар программалык камсыздоо түшүнүгүн билишет, анын негизги түрлөрүн айырмалай алышат жана системалык, колдонмо программалар менен утилиталардын милдеттерин түшүнүшөт.

Ошондой эле акысыз жана акы төлөнүүчү программалардын айырмасын билишет жана программаларды коопсуз орнотуу боюнча негизги эрежелерди үйрөнүшөт.

💻 1. Программалык камсыздоо деген эмне?

Программалык камсыздоо (ПЖ) — компьютердин иштешин жана ар кандай тапшырмаларды аткарууну камсыз кылган программалардын жыйындысы.

Эсте сакта!

Компьютердин аппараттык бөлүгү — бул физикалык түзүлүштөр (монитор, клавиатура, чычкан, процессор ж.б.).

Программалык камсыздоо — компьютерге эмне кылуу керектигин көрсөтүүчү программалар.

Мисал:

Windows, Linux, macOS — операциялык системалар.

Word, Excel, PowerPoint — колдонмо программалар.

Антивирус, архиватор, диск тазалоочу программалар — утилиталар.

⚙️ 2. Системалык программалык камсыздоо

Системалык программалык камсыздоо компьютердин негизги иштөөсүн камсыз кылат жана аппараттык түзүлүштөр менен программалардын өз ара иштешүүсүн уюштурат.

🖥️ Операциялык система

Операциялык система — компьютердин ресурстарын башкарган жана колдонуучу менен компьютердин ортосунда байланыш түзгөн негизги программа.

Операциялык системаларга мисалдар:

• Windows

• Linux

• macOS

• Android

• iOS

Мисал:

Компьютерди күйгүзгөндө Windows ишке кирип, файлдарды ачууга, программаларды иштетүүгө жана түзүлүштөрдү башкарууга шарт түзөт.

📱 3. Колдонмо программалык камсыздоо

Колдонмо программалар — колдонуучунун конкреттүү тапшырмаларын аткаруу үчүн арналган программалар.

Программа Колдонулушу
Microsoft Word Тексттик документтерди түзүү жана редакциялоо
Microsoft Excel Таблицалар жана эсептөөлөр менен иштөө
PowerPoint Презентация түзүү
Google Chrome Интернет баракчаларын ачуу
Paint Сүрөттөрдү түзүү жана жөнөкөй редакциялоо

🔧 4. Утилиталар

Утилиталар — компьютерди тейлөөгө, текшерүүгө, коргоого жана оптималдаштырууга жардам берген кызматтык программалар.

Утилиталарга мисалдар:

🛡️ Антивирус — компьютерди зыяндуу программалардан коргоого жардам берет.

📦 Архиватор — файлдарды архивге топтойт жана кысат.

🧹 Диск тазалоо программалары — керексиз файлдарды тазалоого жардам берет.

💾 Камдык көчүрмө программалары — маанилүү маалыматтардын көчүрмөсүн сактоого жардам берет.

📊 5. Программалык камсыздоонун курамы

Программалык камсыздоону шарттуу түрдө төмөнкүдөй бөлүүгө болот:

Түрү Милдети Мисал
Системалык Компьютердин иштөөсүн камсыз кылат Windows, Linux, macOS
Колдонмо Колдонуучунун тапшырмаларын аткарат Word, Excel, Chrome
Утилиталар Компьютерди тейлейт жана коргойт Антивирус, архиватор

💰 6. Акысыз жана акы төлөнүүчү программалар

Программалар лицензиясына жана колдонуу шарттарына жараша акысыз же акы төлөнүүчү болушу мүмкүн.

🆓 Акысыз программалар

Колдонуучуга акы төлөбөй колдонууга уруксат берилген программалар.

Мисалы: айрым ачык булактуу программалар жана акысыз версиялар.

💳 Акы төлөнүүчү программалар

Колдонуу үчүн лицензия сатып алуу же жазылуу талап кылынган программалар.

Маанилүү:

"Акысыз" программа сөзсүз түрдө "бардык шарттарсыз каалагандай колдонууга болот" дегенди билдирбейт. Программанын лицензиясын жана колдонуу шарттарын окуу керек.

🛠️ 7. Практикалык бөлүк: программаны орнотуу жана колдонуу

Программа орнотууда төмөнкү коопсуздук эрежелерин сактоо керек:

1. Программаны ишенимдүү булактан жүктөө.

2. Программанын атын жана иштеп чыгуучусун текшерүү.

3. Орнотуудан мурда лицензиялык шарттарды окуу.

4. Керексиз кошумча программаларды орнотууга макул болбоо.

5. Шектүү файлдарды ачпоо.

6. Мүмкүн болсо антивирус менен текшерүү.

Практикалык тапшырма

Компьютердеги орнотулган программалардын арасынан:

1 системалык программа, 2 колдонмо программа жана 1 утилитаны таап жазгыла.

Эскертүү:

Окуу учурунда программаларды өз алдынча орнотуудан мурда мугалимдин уруксатын алуу керек.

📝 8. Тест

Бул сабак боюнча билимиңизди текшерүү үчүн онлайн тестти тапшырыңыз.

📝 Онлайн тестти тапшыруу

💡 Сабактын негизги жыйынтыгы

Программалык камсыздоо — компьютерде иштеген программалардын жыйындысы.

Системалык программалар компьютердин негизги иштөөсүн камсыз кылат.

Колдонмо программалар колдонуучунун конкреттүү тапшырмаларын аткарууга жардам берет.

Утилиталар компьютерди тейлөөгө жана коргоого жардам берет.

Программаларды орнотууда ишенимдүү булактарды колдонуу жана коопсуздук эрежелерин сактоо зарыл.

🏠 Үй тапшырмасы

1. Системалык, колдонмо программаларга жана утилиталарга 3төн мисал жазып келүү.

2. Компьютериңерде орнотулган 5 программаны жазып, алардын кайсы түргө кирерин аныктоо.

3. Акысыз жана акы төлөнүүчү программалардын айырмасын кыскача түшүндүрүү.

← 7-класстын сабактарына кайтуу