Сабактын максаты
- Мобилдик түзүлүштөргө байланышкан коркунучтарды түшүнүү.
- Жеке маалыматтарды коргоонун жолдорун үйрөнүү.
- Программалык камсыздоону жаңыртуунун маанисин билүү.
1. Мобилдик түзүлүштөрдүн коопсуздугу деген эмне?
Мобилдик түзүлүштөрдүн коопсуздугу — смартфон, планшет жана башка түзүлүштөрдөгү маалыматтарды, программаларды жана жеке маалыматтарды коргоо.
- Аты-жөнү жана телефон номери.
- Сүрөттөр жана видеолор.
- Жеке кат алышуулар.
- Сырсөздөр жана аккаунттар.
- Жеке документтер.
2. Мобилдик түзүлүштөргө байланышкан коркунучтар
- Вирустар жана зыяндуу программалар: түзүлүшкө зыян келтириши же маалыматты уурдашы мүмкүн.
- Фишинг: жасалма сайт же билдирүү аркылуу сырсөздү алдоо жолу менен алуу.
- Белгисиз тиркемелер: жеке маалыматтарды уруксатсыз колдонушу мүмкүн.
- Кооптуу Wi-Fi: коомдук тармактарда маалыматтын уурдалышы мүмкүн.
- Түзүлүштү жоготуу: телефон башка адамдын колуна түшүп калышы мүмкүн.
Белгисиз адамдар жөнөткөн шилтемелерди ачпагыла. Сырсөздөрдү жана SMS аркылуу келген тастыктоо коддорун эч кимге бербегиле.
3. Маалыматты кантип коргоо керек?
- Телефонго PIN-код же күчтүү сырсөз коюу.
- Мүмкүн болсо манжа изи же жүздү таануу функциясын колдонуу.
- Тиркемелерди расмий дүкөндөрдөн гана жүктөө.
- Белгисиз шилтемелерди ачпоо.
- Жеке маалыматтарды интернетке жарыялоодо этият болуу.
- Маанилүү маалыматтардын резервдик көчүрмөсүн сактоо.
- Түзүлүш жоголсо, аккаунттарды коргоо жана түзүлүштү алыстан кулпулоо.
4. Программалык камсыздоону жаңыртуу
Программалык камсыздоону жаңыртуу — операциялык системанын жана тиркемелердин жаңы версияларын орнотуу.
Жаңыртуунун мааниси:
- Коопсуздуктагы кемчиликтерди оңдойт.
- Жаңы мүмкүнчүлүктөрдү кошот.
- Программалардын иштөөсүн жакшыртат.
- Айрым каталарды оңдойт.
Телефондо «Software Update» же «Программалык камсыздоону жаңыртуу» деген бөлүм бар. Жаңыртууну расмий жөндөөлөр аркылуу жүргүзүү керек. Жаңыртуу учурунда түзүлүштү кубаттагычка туташтыруу сунушталат.
5. Практикалык иш
2-тапшырма. Төмөнкү жагдайларды талдагыла:
- Белгисиз адам WhatsApp аркылуу шилтеме жөнөттү. Эмне кыласың?
- Телефонуң сырсөзсүз турат. Бул эмне үчүн кооптуу?
- Телефонуң жаңыртуу сунушун көрсөттү. Эмне кылуу керек?
6. Өзүңдү текшер
- Мобилдик түзүлүштөргө кандай коркунучтар бар?
- Фишинг деген эмне?
- Эмне үчүн күчтүү сырсөз колдонуу керек?
- Тиркемелерди кайдан жүктөө коопсуз?
- Программаларды жаңыртуу эмне үчүн маанилүү?
Жыйынтык
Мобилдик түзүлүштөрдү коопсуз колдонуу ар бир адам үчүн маанилүү. Жеке маалыматтарды коргоп, күчтүү сырсөз колдонуп, тиркемелерди расмий булактардан жүктөп, программаларды өз убагында жаңыртып туруу зарыл.
← 13-сабак Тест тапшыруу → Онлайн сабактар